Projekt zagospodarowania zielenią dachu Tarasów Zamkowych w Lublinie, nowoczesnego centrum handlowo-rozrywkowego, obejmuje obszar o powierzchni około 16 700 m2. Podstawowym założeniem projektowym jest stworzenie tam zielonej przestrzeni nawiązującej do naturalnych krajobrazów nadrzecznych doliny rzeki Bystrzycy. Inwestorem całego przedsięwzięcia jest austriacka spółka Immofinanz Group.

Aby dostosować projekt Tarasów Zamkowych do istniejącego otoczenia, zaprojektowano dach budynku, który będzie częściowo wykonany jako teren utwardzony z ciągami pieszymi z kostki brukowej, a częściowo będą to tereny zielone.

Biorąc pod uwagę aspekty ekonomiczne i ekologiczne, wykonanie zielonego dachu to bardzo korzystna inwestycja w ograniczenie zużycia energii przeznaczonej na ogrzewanie czy chłodzenie centrum handlowo-rozrywkowego Tarasy Zamkowe. Całkowita powierzchnia tego obiektu wynosi aż 105 000 m². Jest to również sposób na ograniczenie ilości wód deszczowych odprowadzanych do kanalizacji deszczowej i związanych z tym opłat. Oczywiście ogromne znaczenie ma także stworzenie dodatkowych powierzchni zielonych na mocno zurbanizowanym obszarze – w centrum miasta.

Zagospodarowanie powierzchni zielenią

Niezwykły projekt Tarasów Zamkowych łączy w sobie wyjątkową architekturę z wysokimi standardami ekologicznymi. Cechami wyróżniającymi projekt są umieszczone na dachu skwery, trawniki, ciągi spacerowe. Teren dachu podzielono ze względu na sposób użytkowania i typ uprawy na "ogrody na dachu" oraz "zielone dachy".

"Ogrody na dachu"

To teren obejmujący ponad 5 tys. m² ogólnodostępnych stref z uprawą intensywną, gdzie mogą rosnąć zarówno krzewy, drzewa, jak i byliny. Ogrody intensywne znajdą się na kilku poziomach, w południowej i zachodniej części dachu Tarasów Zamkowych, tworząc zieleń towarzyszącą ciągom komunikacyjnym, przestrzeni rekreacyjnej i widowiskowej. Na substracie glebowym grubości 42 cm zaplanowane zostały nasadzenia dużych krzewów liściastych, krzewów okrywowych oraz traw ozdobnych i bylin. Punktowo, na specjalnie przygotowanych skarpach przy ciągach spacerowych łączących poszczególne przestrzenie do rekreacji i wypoczynku, zaplanowano nasadzenia drzew liściastych w substracie grubości 80 oraz 140 cm, odpowiednio do wielkości drzew.

Konstrukcja ogrodów intensywnych na pochyłościach wymaga zastosowania odpowiednich rozwiązań dotyczących zabezpieczeń antyerozyjnych. Ponadto drzewa sadzone na dachu będą dobrze zamocowane przez stabilizację podziemną bryły korzeniowej oraz dodatkowe mocowanie pni drzew. W tym celu zastosowane zostaną indywidualne rozwiązania konstrukcyjne.

"Zielone dachy"

Jest to przestrzeń niedostępna dla spacerujących, gdzie zaplanowano uprawę ekstensywną na cienkiej warstwie substratu glebowego grubości 15 cm. Zastosowano tu roślinność dostosowaną do trudnych warunków siedliskowych, o dużych zdolnościach regeneracyjnych: trawy, zioła, sukulenty. Uprawa ekstensywna zajmuje ponad 10 tys. m² dachu Tarasów Zamkowych.

Zieleń towarzysząca

Projekt zieleni obejmuje również uprawę w gruncie – w opaskach przy elewacji zachodniej i północnej pod uprawę pnączy, a także na terenie towarzyszącym budynkowi od strony południowej. Ze względu na projektowaną podziemną infrastrukturę techniczną oraz sąsiedztwo drogi pożarowej na tym terenie zaproponowano głównie nasadzenia zieleni niskiej.

Odprowadzenie wody z dachu zielonego

Zielony dach Tarasów Zamkowych charakteryzuje się pewnym współczynnikiem opóźnienia w odprowadzeniu wody deszczowej, dlatego wód z dachu zielonego nie włączono w instalację odprowadzającą wodę z dachu o powierzchni utwardzonej. Przy dobieraniu współczynników spływu dla dachu zielonego ogromne znaczenie ma efekt retencji wody. Na wielkość wpływają: warstwa wegetacyjna, czyli roślinność, grubość i rodzaj substratu oraz spadek terenu. Podczas projektowania zielonego dachu Tarasów Zamkowych zastosowano zieleń o różnych wymaganiach: ekstensywną do wysokości ok. 20 cm – rośliny o niewielkich wymaganiach wegetacyjnych, dla których przyjęto współczynnik spływu 0,5, a także zieleń intensywną, obejmującą byliny, krzewy, karłowate drzewka o wysokości od 50 cm do ok. 2 m, dla których przyjęto współczynnik spływu 0,2.

Dla zlewni, w której występują dwa rodzaje zieleni, zastosowano współczynnik spływu taki jak dla powierzchni przeważającej, czyli, jeśli 20% zlewni stanowi zieleń ekstensywna, a 80% intensywna, to założono współczynnik spływu równy 0,2. Dzięki temu wszystkie wpusty w tym obszarze, połączone w jedną sekcję, będą miały identyczne warunki pracy i w tym samym czasie osiągną pełną wydajność, na którą zostały policzone. Zapewni to skrócenie czasu potrzebnego do odwodnienia tej części dachu.

Aby zapobiec dużej liczbie pionów deszczowych do odprowadzenia wody z dachu budynku, w większości zastosowano kanalizację deszczową podciśnieniową (Pluvię, system firmy Geberit). Ponadto wykonano instalację wewnętrzną podstawową i awaryjną. Powierzchnie zlewni, z których ilość wody deszczowej była zbyt mała, aby można było zastosować system podciśnieniowy, odwodniono grawitacyjnie (wpusty firmy Dallmer). Wpusty dachowe w systemie awaryjnym charakteryzuje mała wysokość zalania, tylko 35 mm (wysokość, przy której system działa podciśnieniowo z pełną obliczeniową wydajnością). Skutkuje to, w porównaniu do innych konstrukcji wpustów, ponad dwukrotnie szybszym osiągnięciem pełnej wydajności i ponad dwukrotnym zmniejszeniem obciążenia dachu. Również w przypadku opadów ponadnormatywnych, układ jest w stanie odprowadzić ilość wody zdecydowanie większą niż obliczeniowa.

Tabela. Elementy zastosowane w systemach instalacji odwodnienia dachu zielonego

Serwis zastosowanych urządzeń

Czynnikiem warunkującym prawidłową gospodarkę wody na zielonym dachu Tarasów Zamkowych jest wykonawstwo oraz serwis zastosowanych tam urządzeń. Serwis ma na celu dbanie o czystość wpustów, zapewnienie stałego dostępu do nich, jak również dbanie o samą warstwę roślinną.

Barbara Cyran