Zanieczyszczenie powietrza wskutek działalności człowieka jest zjawiskiem obserwowanym od czasów rewolucji przemysłowej i intensyfikacji spalania paliw kopalnych na potrzeby ogrzewania budynków, przemysłu i energetyki, głównie w miastach. W skutek rozwoju transportu opartego na silnikach spalinowych również ta gałąź stała się z czasem istotnym źródłem zanieczyszczeń powietrza. Zjawisko to opisuje się obecnie słowem smog, którego geneza sięga początku XX wieku, a które powstało z połączenia angielskich słów smoke (dym) i fog (mgła). Współcześnie jest ono wynikiem głównie tzw. niskiej emisji, czyli, w praktyce, emisji nieobejmującej energetyki przemysłowej – jak wskazują badania, emisja z kominów elektrowni i elektrociepłowni nie ma istotnego wpływu na jakość powietrza w obszarach i na (niskich) wysokościach, typowych dla obszarów zamieszkiwania ludzi.

Niezależnie od rodzaju smogu, jego wpływ na zdrowie ludzkie jest bezsprzecznie negatywny. W wyniku tego od wielu lat i w kolejnych miastach w różnych krajach świata uchwalane są coraz bardziej restrykcyjne przepisy dotyczące jakości powietrza i źródeł niskiej emisji zanieczyszczeń powietrza. W niniejszym artykule dokonałem omówienia zagadnienia ewolucji tych przepisów, analizując przepisy prawa krajowego, a szczegółowo analizując przepisy prawa lokalnego, stanowionego na terenie województwa małopolskiego i na terenie miasta oraz Gminy Kraków, jako jednego z najbardziej zanieczyszczonych miast w Polsce i w Europie oraz jako krajowego pioniera w zakresie regulacji prawnych z zakresu ochrony powietrza. Analizy dokonałem poczynając od pierwszych aktów prawnych stanowionych dla miasta Krakowa, a szczególnie skupiając się na aktach prawnych stanowionych od momentu akcesji Polski do wspólnoty UE. Porównałem je ze sobą i przeprowadziłem analizę zmian i ewolucji. Wyniki tej analizy zestawiłem z raportami i opracowaniami dotyczącymi stanu jakości powietrza w Krakowie i w województwie małopolskim, z ostatnich lat. Wskazałem na występowanie korelacji, silnej zwłaszcza da miasta Krakowa, ale odnotowałem przy tym zagadnienie negatywnego wpływu miejscowości ościennych na stan powietrza w samym Krakowie.

Niniejsza, pierwsza część opracowania, skupia się na analizie regulacji i aktów prawnych, a druga część skupiać się będzie na analizie ich efektów, w postaci zmian stężeń zanieczyszczeń powietrza omawianych w części pierwszej. Ponadto w drugiej części poruszę zagadnienia związane z wpływem niskiej emisji z pojazdów spalinowych na stan jakości powietrza i powziętych w ostatnim czasie regulacji prawnych w tym zakresie. Opracowanie i zawarte w nich informacje są aktualne na moment przygotowywania artykułu, tj, grudzień 2025. Najświeższe regulacje prawne, które w nim przytoczyłem (np. dotyczące tzw. strefy czystego transportu w Krakowie), podlegają jeszcze zmianom i nowelizacjom i toczy się wokół nich gorąca dyskusja, a także postępowania sądowo-administracyjne – dlatego, aby zaczerpnąć aktualnych informacji, należy śledzić najnowsze komunikaty i akty prawne władz miasta Kraków i województwa małopolskiego.

Wstęp
Zanieczyszczenie powietrza wskutek działalności człowieka jest zjawiskiem obserwowanym od czasów rewolucji przemysłowej i intensyfikacji spalania paliw kopalnych na potrzeby ogrzewania budynków, przemysłu i energetyki, głównie w miastach. W skutek rozwoju transportu opartego na silnikach spalinowych również ta gałąź stała się z czasem istotnym źródłem zanieczyszczeń powietrza. Zjawisko to opisuje się obecnie słowem smog, którego geneza sięga początku XX wieku, a które powstało z połączenia angielskich słów smoke (dym) i fog (mgła) [52]. Współcześnie jest ono wynikiem głównie tzw. niskiej emisji, czyli, w praktyce, emisji nieobejmującej energetyki przemysłowej – jak wskazują badania, emisja z kominów elektrowni i elektrociepłowni nie ma istotnego wpływu na jakość powietrza w obszarach i na (niskich) wysokościach, typowych dla obszarów zamieszkiwania ludzi [4]. Niezależnie od rodzaju smogu [3], jego wpływ na zdrowie ludzkie jest bezsprzecznie negatywny. Jakość powietrza ma wpływ na zdrowie ludzkie w wymiarze bezpośrednim i w wymiarze pośrednim, w tym na koszty społeczne związane z leczeniem chorób wywoływanych zanieczyszczeniami powietrza, wynikającymi z działalności człowieka, w języku potocznym nazywanych smogiem. Do najczęściej wymienianych chorób i powikłań należą:

• Choroby układu oddechowego takie jak alergie, astma, rak płuc, przewleka obturacyjna choroba płuc, zwiększona podatność na infekcje górnych dróg oddechowych;
• Choroby układu krwionośnego, w tym zawał serca, nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca, niewydolności serca, itp.;
• Choroby układu nerwowego, w tym chroniczne zmęczenie, stany depresyjne i lękowe, problemy z koncentracją, obniżenie sprawności psycho-fizycznej, itp.;
• Choroby układu rozrodczego, w tym obniżona płodność, zmiany w procesie rozwojowym płodów, itp.

W krajowej i zagranicznej literaturze naukowej poświęconej zagadnieniom szeroko rozumianej energetyki znaleźć można liczne opracowania poświęcone tematyce smogu i zanieczyszczenia powietrza w miastach i jego okolicach, ale opracowania te skupiają się na ocenie stanu faktycznego i obecnego [1–4, 6, 9, 17–19, 21–23]. Znaleźć można również nieliczne opracowania opisujące m.in. historyczne zmiany w tym zakresie w Krakowie [8, 46], aczkolwiek są to opracowania sprzed wielu lat, więc z punktu widzenia dynamicznie zmieniających się przepisów i rzeczywistych, mierzonych wskaźników jakości powietrza, wymagają one aktualizacji i uzupełnienia. Ponadto w literaturze brak jest aktualnych i kompleksowych opracowań opisujących zarówno stan faktyczny obecny, jak i jego historyczne zmiany, ale nie tylko w zakresie samej jakości powietrza, jak również w zakresie przepisów regulujących te kwestie. W tym artykule dokonałem takiej analizy, na przykładzie miasta Kraków. Miasto to jest dobrym reprezentantem ewolucji i kierunku zmian w zakresie przepisów dotyczących jakości powietrza w miastach Polski, gdyż jest historycznie pierwszym miastem, w którym podjęto tego typu działania na tak dużą skalę, a równocześnie było i ciągle jest jednym z najgorszych w Polsce miast pod względem jakości powietrza.

Przegląd i analiza aktów prawnych
Kraków, jako historycznie najdłużej urzędująca stolica Polski, jest obecnie drugim najliczniej zaludnionym miastem kraju, z ludnością na poziomie ponad 800 000 stałych mieszkańców (szacuje się, że uwzględniając studentów i turystów, jest to regularnie około 1,2–1,3 miliona osób średnio-rocznie: [47]) i czwartym największym miastem Polski, z powierzchnią ponad 32 000 ha. Jeśli chodzi o gęstość zaludnienia mieszkańców stałych, to jest trzecim miastem Polski, z wynikiem na poziomie ponad 2470 osób/km² [48]. Duża liczba mieszkańców, duża gęstość zaludnienia, struktura zabudowy, warunki naturalnego przewietrzania i uwarunkowania związane z ukształtowaniem terenu i jego okolic sprawiają, iż Kraków nie ma dobrych warunków dla zapewnienia wysokiej jakości powietrza. Aspekty te, w połączeniu z charakterystyką systemów lokalnych i indywidualnych źródeł ciepła, stopniem uprzemysłowienia (malejącym od przełomu ustrojowego w latach ’90), a także intensywnym ruchem samochodowym, przez lata skutkowały bardzo złymi wynikami w zakresie jakości powietrza. Pod względem stężeń substancji szkodliwych w powietrzu Kraków przez wiele lat był notowany w czołówce „brudnych miast” nie tylko w Polsce, ale i w Europie i na świecie.

Od kilkudziesięciu lat wprowadzane są w Krakowie zapisy prawne mające na celu poprawę tego stanu rzeczy. Pierwszych sformalizowanych zapisów prawnych można szukać już w dokumentach z lat sześćdziesiątych XX wieku. I tak na przykład dokument [24] był pierwszym w Polsce tego typu zbiorem wytycznych i wymagań z zakresu ochrony powietrza. Wszystkie te działania dały już wymierne skutki, ale z uwagi na bardzo złe warunki początkowe, nawet po upływie tego czasu powietrze w Krakowie jest złej jakości, a dopuszczalne stężenia substancji szkodliwych, zwłaszcza pyłów PM10 i PM2,5, przekraczane są wiele razy w ciągu roku, czasem kilkukrotnie – szczególnie w zimie. Pierwszym dokumentem stworzonym z myślą o ochronie powietrza w Krakowie, jako pochodnej akcesji Polski do wspólnoty UE i wspólnotowych wymagań z zakresu jakości powietrza, było rozporządzenie [16]. Program ten określany był ze względu na stwierdzone przekroczenia poziomów dopuszczalnych pyłu zawieszonego PM10 i NO2 , a w przypadku niektórych dzielnic Krakowa (Swoszowice) także ze względu na wysokie stężenia w powietrzu dwutlenku siarki, pochodzących ze źródeł:

1) powierzchniowych i liniowych, związanych z ruchem samochodowym;
2) związanych ze zużyciem paliw na cele grzewcze i bytowe;
3) technologicznych;
4) energetycznego spalania paliw w scentralizowanych systemach grzewczych;
5) napływowych.

Rozporządzenie to wskazywało, że
W strefie objętej programem naruszone zostały następujące standardy jakości powietrza:
1) w zakresie pyłu zawieszonego PM10:
a) dopuszczalny poziom o 24-godzinnym okresie uśredniania wyników pomiarów, wynoszący wraz z marginesem tolerancji 60 μg/m³ :
– w punkcie pomiarowym przy Al. Krasińskiego został przekroczony w 176 przypadkach;
– w punkcie pomiarowym przy ul. Prądnickiej został przekroczony w 98 przypadkach;
– w punkcie pomiarowym przy ul. Bulwarowej został przekroczony w 106 przypadkach;
– w punkcie pomiarowym w Rynku Głównym został przekroczony w 77 przypadkach,
przy dopuszczalnej wartości wynoszącej 35 przekroczeń;

b) dopuszczalny poziom o rocznym okresie uśredniania wyników pomiarów, wynoszący wraz z marginesem tolerancji 43,2 μg/m³ :
– w punkcie pomiarowym przy Al. Krasińskiego, wynosił 80 μg/m³ i został przekroczony o 36,82 μg/m³ ;
– w punkcie pomiarowym przy ul. Prądnickiej, wynosił 55 μg/m3 i został przekroczony o 11,8 μg/m³ ;
– w punkcie pomiarowym przy ul. Bulwarowej, wynosił 53 μg/m3 i został przekroczony o 9,8 μg/m³
– w punkcie pomiarowym w Rynku Głównym, wynosił 50 μg/m3 i został przekroczony o 6,8 μg/m³;

2) w zakresie dwutlenku azotu – dopuszczalny poziom o rocznym okresie uśredniania wyników pomiarów, wynoszący wraz z marginesem tolerancji 54 μg/m³, został przekroczony o 11 μg/m³ w punkcie pomiarowym przy Al. Krasińskiego, a jego wartość wynosiła 65 μg/m³;

3) w zakresie dwutlenku siarki – dopuszczalny poziom o 24-godzinnym okresie uśredniania wyników pomiarów, wynoszący 125 μg/m³, został przekroczony w 4 przypadkach na obszarze uzdrowiska Swoszowice.

W celu uzyskania wymaganych standardów jakości powietrza dla pyłu zawieszonego PM10 i NO₂, wprowadzono kierunki działań polegające na:
1) ograniczeniu emisji zanieczyszczeń z transportu i komunikacji:
a) kompleksowe, zintegrowane planowanie rozwoju systemu transportu w mieście, ze szczególnym uwzględnieniem ograniczenia zanieczyszczenia powietrza;
b) budowa i rozbudowa obwodnic drogowych miasta, kierowanie ruchu tranzytowego z ominięciem miasta lub jego części centralnych i najbardziej zanieczyszczonych;
c) budowa parkingów w systemie „park and ride”;
d) rozwój szynowych systemów transportu zbiorowego;
e) rozwój systemu transportu publicznego;
f) polityka cenowa opłat za przejazdy zachęcająca do korzystania z systemu transportu publicznego;
g) zintegrowany system kierowania ruchem ulicznym (zwiększenie płynności ruchu, ograniczenie tworzenia „korków”);
h) wprowadzanie nowych niskoemisyjnych paliw i technologii, szczególnie w systemie transportu publicznego i służb miejskich;
i) stały system czyszczenia ulic metodą mokrą;
j) tworzenie systemu ścieżek rowerowych;

2) ograniczeniu niskiej emisji:
a) podłączanie indywidualnych odbiorców do centralnych systemów zaopatrywania w energię cieplną;
b) zmiana systemu ogrzewania z paliwa stałego na paliwo gazowe i olejowe lub energię elektryczną.

Systemem kontroli realizacji ww. działań miało być zobowiązanie Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska do kontroli realizacji zadań ujętych w Załączniku Nr 1 do tego rozporządzenia i uzyskanego efektu ekologicznego. Załącznik ten wskazywał rodzaje działań naprawczych, zanieczyszczenia, których stężenia miały zostać zredukowane tymi działaniami oraz wymagany spadek ich emisji. Rozporządzenie weszło w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Małopolskiego, które miało miejsce w dniu 31 grudnia 2005 roku.

Kolejnym dokumentem z zakresu ochrony powietrza m.in. na terenie miasta Krakowa była uchwała [41]. Obejmowała ona całe województwo małopolskie, którego stolicą jest Kraków, a w którym to województwie, zgodnie z [44] zamieszkuje ok. 3,43 miliona mieszkańców. Uchwała ta była konsekwencją uchwalenia ogólnopolskiej ustawy [13], gdzie w art. 91 ust. 3 i 5 nałożono na sejmik województwa małopolskiego obowiązek uchwalania programów ochrony powietrza dla stref ochrony powietrza, w których przekroczone zostały poziomy dopuszczalne i poziomy docelowe substancji w powietrzu. Uchwała ta ([41]) wskazywała na przekroczenia (dla pomiarów wykonanych w roku 2007) poziomów dopuszczalnych (w przypadku zanieczyszczeń: pyłu PM10, dwutlenku azotu, dwutlenku siarki) oraz poziomów docelowych (w przypadku benzo (α) pirenu) w następujących strefach w województwie małopolskim:
1) Aglomeracja Krakowska – pył PM10, dwutlenek azotu, benzo (α) piren,
2) strefa miasto Tarnów – pył PM10, benzo (α) piren,
3) strefa miasto Nowy Sącz – pył PM10, benzo (α) piren,
4) strefa chrzanowsko-olkuska – pył PM10, dwutlenek azotu, dwutlenek siarki, benzo (α) piren,
5) strefa krakowsko-wielicka – pył PM10, benzo (α) piren,
6) strefa miechowsko-proszowicka – pył PM10, benzo (α) piren,
7) strefa bocheńsko-brzeska – pył PM10, benzo (α) piren,
8) strefa myślenicko-suska – pył PM10, benzo (α) piren,
9) strefa nowotarsko-tatrzańska – pył PM10, benzo (α) piren.

W związku z tym zdefiniowano w niej działania mające na celu poprawę jakości powietrza zostały ukierunkowane na dwa główne źródła emisji powodujące powstawanie przekroczeń:
1) ograniczenie emisji liniowej poprzez realizację planów strategicznych związanych z wyprowadzeniem ruchu tranzytowego z centrów miast,
2) ograniczenie emisji powierzchniowej z indywidualnych systemów ogrzewania mieszkań.

Zadania związane z ograniczaniem emisji powierzchniowej zostały przypisane gminom, które powinny tworzyć Programy Ograniczania Niskiej Emisji (PONE), w ramach których mieszkańcy otrzymywaliby dofinansowanie do wymiany tradycyjnych kotłów węglowych na nowoczesne kotły retortowe, kotły gazowe, olejowe lub odnawialne źródła energii oraz do podłączania do miejskich sieci ciepłowniczych.

Ujęte zostały również działania specyficzne dla niektórych stref: utworzenie „strefy ograniczonej emisji komunikacyjnej” dla miasta Krakowa, ograniczenie emisji ze źródeł niskich, średnich i emisji niezorganizowanej z terenu Nowohuckiego Obszaru Gospodarczego, wprowadzenie w drodze uchwały Sejmiku Województwa Małopolskiego ograniczeń w zakresie stosowania niektórych paliw stałych w Krakowie oraz obowiązku stosowania paliwa o zawartości siarki poniżej 1% w kotłowniach i ciepłowniach w strefie chrzanowsko-olkuskiej.

W celu zapewnienia monitorowania postępu realizacji zadań ujętych w Programie, nałożono obowiązek sporządzania co roku w terminie do 28 lutego przez wójtów, burmistrzów i prezydentów miast sprawozdań z realizacji działań naprawczych i przekazywania ich do starostów powiatów, oraz przekazywania sprawozdań przez starostów powiatów do Marszałka Województwa Małopolskiego w terminie do 31 marca. Sprawozdania z gmin i powiatów, informacje od zarządzających drogami oraz sprawozdania o zakresie korzystania ze środowiska przedkładane przez podmioty gospodarcze będą podstawą do aktualizacji prowadzonej przez Marszałka Województwa Małopolskiego bazy danych o emisji powierzchniowej, liniowej i punktowej. Baza ta będzie umożliwiała bieżące monitorowanie postępów w realizacji Programu. Termin realizacji Programu, do którego powinny zostać osiągnięte wartości dopuszczalne zanieczyszczeń w powietrzu został określony na rok 2020, przy czym konieczne do podjęcia działania zostały ujęte w dwóch etapach: działania krótkookresowe do roku 2011 oraz działania długookresowe do roku 2020. Uchwała ta była aktualizacją wspomnianego wcześniej rozporządzenia [16] i zastąpiła je. Uchwała weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Małopolskiego.

Kolejnym aktem prawnym z zakresu ochrony jakości powietrza w Krakowie była uchwała [36]. Był to dokument określający zasady udzielania dotacji celowej na realizację zadań z zakresu ochrony środowiska obejmujących:
1) trwałą zmianę systemu ogrzewania opartego na paliwie stałym na:
a) podłączenie do miejskiej sieci ciepłowniczej,
b) ogrzewanie gazowe,
c) ogrzewanie elektryczne,
d) ogrzewanie olejowe,
e) odnawialne źródło energii,

2) instalację odnawialnego źródła energii,
3) podłączenie ciepłej wody użytkowej związane z likwidacją palenisk gazowych.

Przy czym punkt 2 traktowany był jako kolektory słoneczne oraz pompy ciepła. Nie było tutaj wzmianki np. o kotłach na biomasę, które w powszechnym rozumieniu też traktowane są jak odnawialne źródła energii. Zgodnie z zapisami programu beneficjentami mogli być:
1) podmioty niezaliczone do sektora finansów publicznych, w szczególności:
a) osoby fizyczne,
b) wspólnoty mieszkaniowe,
c) osoby prawne,
d) przedsiębiorcy,

2) jednostki sektora finansów publicznych będące gminnymi lub powiatowymi osobami prawnymi.

Beneficjenci mogli starać się o uzyskanie dotacji do zadań planowanych do wykonania w nieruchomościach zlokalizowanych w granicach administracyjnych Miasta Krakowa, z zastrzeżeniem, że wykonanie to nastąpi w roku, określonym w ogłoszeniu (…).

2. Dotacja mogła być udzielona wyłącznie na dofinansowanie tzw. kosztów koniecznych realizacji zadania, w szczególności:
1) kosztów wykonania demontażu palenisk węglowych,
2) kosztów zakupu i montażu nowego źródła ogrzewania,
3) kosztów zakupu, montażu, wymiany lub modernizacji instalacji związanej z nowym źródłem ogrzewania,
4) kosztów modernizacji systemu odprowadzania spalin niezbędnego do prawidłowego funkcjonowania nowego źródła ogrzewania,
5) kosztów podłączenia do miejskiej sieci ciepłowniczej w zakresie wykonania wewnętrznej instalacji centralnego ogrzewania oraz ciepłej wody użytkowej z wyłączeniem węzła ciepła,
6) kosztów zakupu i montażu instalacji odnawialnego źródła energii.

Dotacje nie mogły być wykorzystane na:
1) dokumentację sporządzaną w ramach przygotowania zadania (projekt budowlano-wykonawczy montażu instalacji),
2) zadania, których realizacja nie gwarantuje trwałego efektu ekologicznego,
3) budowę zewnętrznych sieci ciepłowniczych, energetycznych i gazowych,
4) zakup urządzeń grzewczych nie stanowiących trwałego wyposażenia mieszkań.

Według zasad programu dotacja była przydzielana w wysokości do 90% poniesionych kosztów, ale nie więcej niż:
1) 2 000 zł za każde zlikwidowane palenisko węglowe w przypadku zmiany systemu ogrzewania z węglowego na gazowe, elektryczne, olejowe lub odnawialne źródło energii,
2) 2 000 zł za każde zlikwidowane palenisko węglowe w przypadku podłączenia do miejskiej sieci ciepłowniczej,
3) 400 zł za każdy kW kotłowni zainstalowanej w przypadku likwidacji kotłowni węglowej bądź instalacji pompy ciepła,
4) 1 000 zł za każdy metr kwadratowy w przypadku zainstalowania kolektora słonecznego,
5) 1 000 zł za każde zlikwidowane palenisko gazowe w przypadku podłączenia centralnej ciepłej wody użytkowej.

W uchwale tej ([36]) jednym z warunków rozpatrywania wniosków o dofinansowanie był zastosowany system ogrzewania, wg priorytetów określonych we wspomnianej wcześniej uchwale [41]. Uchwała weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Małopolskiego.

Rok później, w roku 2012, nastąpiła zmiana zapisów uchwały [36], przez przyjęcie uchwały [29]. Zmiany dotyczyły 10 paragrafów, w których dokonano zmian treści, lub uzupełnień i doszczegółowień. Najistotniejsze zmiany dotyczyły:

1) § 1 pkt 3). Zapis o treści:
3) podłączenie ciepłej wody użytkowej związane z likwidacją palenisk gazowych, zwany dalej Programem
zmieniono na zapis o treści:
3) podłączenie ciepłej wody użytkowej związane z likwidacją palenisk węglowych.

2) § 10 ust. 2. Zapis o treści:
2. Dotacja będzie przydzielana w wysokości do 90% poniesionych kosztów, ale nie więcej niż:
1) 2 000 zł za każde zlikwidowane palenisko węglowe w przypadku zmiany systemu ogrzewania z węglowego na gazowe, elektryczne, olejowe lub odnawialne źródło energii,
2) 2 000 zł za każde zlikwidowane palenisko węglowe w przypadku podłączenia do miejskiej sieci ciepłowniczej,
3) 400 zł za każdy kW kotłowni zainstalowanej w przypadku likwidacji kotłowni węglowej bądź instalacji pompy ciepła,
4) 1 000 zł za każdy metr kwadratowy w przypadku zainstalowania kolektora słonecznego,
5) 1 000 zł za każde zlikwidowane palenisko gazowe w przypadku podłączenia centralnej ciepłej wody użytkowej.
zmieniono na zapis o treści:
2. Dotacja będzie przydzielana w wysokości do 100% poniesionych kosztów, ale nie więcej niż:
1) 900 zł za każdy kW:
a) mocy nowego źródła ogrzewania w przypadku likwidacji palenisk lub kotłowni węglowych,
b) mocy nowego źródła centralnej ciepłej wody użytkowej,
c) mocy zainstalowanej pompy ciepła,
2) 1 000 zł za każdy metr kwadratowy w przypadku zainstalowania kolektora słonecznego.

3) § 18. Zapis o treści:
Dotacja będzie przydzielana w wysokości do 90% poniesionych kosztów, z zastrzeżeniem zapisów Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 października 2006 roku w sprawie ustalenia mapy pomocy regionalnej (Dz. U. Nr 190, poz. 1402), ale nie więcej niż:
1) 2 000 zł za każde zlikwidowane palenisko węglowe w przypadku zmiany systemu ogrzewania z węglowego na gazowe, elektryczne, olejowe lub odnawialne źródło energii,
2) 2 000 zł za każde zlikwidowane palenisko węglowe w przypadku podłączenia do miejskiej sieci ciepłowniczej,
3) 400 zł za każdy kW kotłowni zainstalowanej w przypadku likwidacji kotłowni węglowej lub instalacji pompy ciepła,
4) 1 000 zł za każdy metr kwadratowy w przypadku zainstalowania kolektora słonecznego,
5) 1 000 zł za każde zlikwidowane palenisko gazowe w przypadku podłączenia centralnej ciepłej wody użytkowej.
zmieniono na zapis o treści:
Dotacja będzie przydzielana w wysokości do 100% poniesionych kosztów, z zastrzeżeniem zapisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 października 2006 roku w sprawie ustalenia mapy pomocy regionalnej (Dz. U. Nr 190, poz. 1402), ale nie więcej niż:
1) 900 zł za każdy kW:
a) mocy nowego źródła ogrzewania w przypadku likwidacji palenisk lub kotłowni węglowych,
b) mocy nowego źródła centralnej ciepłej wody użytkowej,
c) mocy zainstalowanej pompy ciepła,
2) 1 000 zł za każdy metr kwadratowy w przypadku zainstalowania kolektora słonecznego.

Ogólna idea programu pozostała bez zmian. Uchwała weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Małopolskiego.

Wyżej wymienione i opisane akty prawne w naturalny sposób przełożyły się na wyższe koszty ogrzewania lokali, co znacząco dotkliwe okazało się być dla osób o niskich dochodach. W związku z tym w roku 2013 weszła w życie kolejna nowelizacja uchwały [36], uwzględniająca ten stan rzeczy. Była to uchwała [31]. Wysokość dotacji, po spełnieniu kryterium dochodowego, opisanego w tym dokumencie, uzależniona była od tzw. powierzchni faktycznej (PF), rodzaju systemu ogrzewania oraz liczebności gospodarstwa domowego (jednoosobowe lub wieloosobowe). Co istotne, pomoc finansowa realizowana była nie bezpośrednio dla osoby objętej tym wsparciem, a poprzez przelew na rachunek bankowy podmiotu, na rzecz którego osoba objęta pomocą ma obowiązek wnieść opłatę z tytułu ogrzewania lokalu za wyjątkiem pomocy związanej ze zmianą systemu ogrzewania na ogrzewanie oparte na oleju opałowym, która jest realizowana w sposób uzgodniony z osobą objętą pomocą. Uchwała weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Małopolskiego. Uchwała ta była później kilkukrotnie nowelizowana.

W roku 2014 weszła w życie kolejna nowelizacja uchwały [36], mianowicie uchwała [32]. Zmiany tam zapisane nie dotyczyły jednak zasadniczych zagadnień programu i jego idei, a jedynie kwestii formalnych. Uchwała weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Małopolskiego.

Jeszcze w tym samym roku, kilka miesięcy później, została przyjęta kolejna uchwała zmieniająca uchwałę [36] i zastępująca ją, mianowicie uchwała [26]. Podobnie jak w przypadku wycofanego dokumentu, uchwała ta była dokumentem określającym zasady udzielania dotacji celowych na realizację zadań z zakresu ochrony środowiska, obejmujących w tym przypadku, zgodnie z § 1. ust 1:
1) trwałą zmianę systemu ogrzewania opartego na paliwie stałym, polegającą na:
a) podłączeniu do miejskiej sieci ciepłowniczej,
b) zainstalowaniu ogrzewania gazowego,
c) zainstalowaniu ogrzewania elektrycznego,
d) zainstalowaniu ogrzewania olejowego;
2) podłączenie ciepłej wody użytkowej w związku z likwidacją palenisk lub kotłowni opalanych paliwami stałymi;
3) instalację kolektorów słonecznych i pomp ciepła.

2. Warunkiem otrzymania dotacji, o której mowa w § 1. ust 1. pkt 3) jest posiadanie jednego z proekologicznych systemów ogrzewania, a w przypadku posiadania pieców lub kotłowni opalanych paliwami stałymi ich likwidacja.
Celem tego programu, zapisanym w § 3. ust 1, było ograniczenie emisji zanieczyszczeń, w tym zanieczyszczeń pyłowych, z pieców oraz kotłowni opalanych paliwem stałym, oraz ograniczenie emisji innych substancji powodujących przekroczenie standardów jakości powietrza w Krakowie i w praktyce miał zachęcać do demontażu kotłów i pieców na paliwa stałe. Lista beneficjentów i wiele innych zapisów dot. realizacji dofinansowania zostały utrzymane zgodnie z zapisami z pierwszej wersji tego programu, lub przy niewielkich zmianach, przy czym zapisano też kilka dodatkowych, kluczowych kwestii i zmian, różnicujących tę wersję od wersji poprzedniej, mianowicie:
1) Terytorialny obszar obowiązywania programu zmieniono z terenu Miasta Krakowa na teren Gminy Miejskiej Kraków,
2) Dodano zapis wskazujący, że wnioski o przyznanie dotacji były rozpatrywane w przypadku udokumentowania przeprowadzenia termomodernizacji i osiągnięcia zapotrzebowania na ciepło nieprzekraczającego 80 W/m² (§ 11. Ust 1a)),
3) Wysokość dotacji uległa zmianie i wprowadzono nowe wymagania, opisane niżej:

§ 16.
1. Dotację przyznaje się:
1) do 100% poniesionych kosztów dla wniosków kompletnych złożonych w latach 2014 – 2015,
2) do 80% poniesionych kosztów dla wniosków kompletnych złożonych w roku 2016,
3) do 60% poniesionych kosztów dla wniosków kompletnych złożonych w roku 2017,
4) do 40% poniesionych kosztów dla wniosków kompletnych złożonych w roku 2018.

2. Dotację przyznaje się do kwoty:
1) 900 zł za każdy kW obliczeniowego zapotrzebowania na ciepło budynku (lokalu, pomieszczenia) określonego według normy PN-EN 12831 „Instalacje ogrzewcze w budynkach – Metoda obliczania projektowego obciążenia cieplnego” lub równoważnej, z zastrzeżeniem ust 3;
2) 900 zł za każdy kW mocy niezbędnej do przygotowania centralnej ciepłej wody użytkowej, określonej według normy PN-92/B-01706 „Instalacje wodociągowe – Wymagania w projektowaniu” lub równoważnej – w przypadku likwidacji palenisk lub kotłowni opalanych paliwami stałymi, służących do przygotowania ciepłej wody użytkowej;
3) 900 zł za każdy kW obliczeniowego zapotrzebowania na ciepło budynku (lokalu, pomieszczenia) określonego według normy PN-EN 12831 „Instalacje ogrzewcze w budynkach – Metoda obliczania projektowego obciążenia cieplnego” lub równoważnej – w przypadku instalacji pompy ciepła, przy czym zapotrzebowanie na ciepło nie może przekroczyć 100 W/m² ogrzewanej powierzchni;
4) 1 000 zł za każdy metr kwadratowy powierzchni apertury – w przypadku zainstalowania kolektora słonecznego.

3. W przypadku, o którym mowa w ust. 2 pkt 1 zapotrzebowanie na ciepło nie przekroczy 100 W/m² ogrzewanej powierzchni, przy czym wielkość ogrzewanej powierzchni ustalana jest wyłącznie w stosunku do pomieszczeń faktycznie ogrzewanych przez likwidowane piece (paleniska) lub kotłownie (kotły centralnego ogrzewania) opalane paliwem stałym.

Zgodnie z zapisami tej uchwały wnioski złożone do dnia 14 sierpnia były rozpatrywane na zasadach określonych w poprzedniej wersji uchwały, a wnioski złożone po tej dacie na zasadach określonych w tej wersji uchwały. Uchwała weszła w życie z dniem 1 stycznia 2015 r.

Powyższa uchwała [26] została zmieniona uchwałą [33]. Wprowadzono w niej pewne zmiany i doszczegółowienia dotyczące kwestii formalnych, ale także zmiany dotyczące finansowania,
Najistotniejsze zmiany dotyczyły:
1) § 16 ust. 2 pkt 4). Zapis o treści:
4) 1 000 zł za każdy metr kwadratowy powierzchni apertury – w przypadku zainstalowania kolektora słonecznego.
zmieniono na zapis o treści:
4) 1 000 zł za każdy metr kwadratowy powierzchni apertury – w przypadku zainstalowania kolektora słonecznego, przy czym maksymalna powierzchnia apertury, na którą można otrzymać dotację nie może przekroczyć 5 m².”

W identyczny sposób zmieniono zapis 18 ust. 2 pkt 4). Uchwała weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Małopolskiego.

Kolejnym dokumentem zmieniającym uchwałę [26] była uchwała [37]. Podobnie jak w poprzedniej nowelizacji, tak i w tym dokumencie zmiany i doszczegółowienia dotyczące kwestii formalnych, ale także zmiany dotyczące zasadniczych warunków programu i finansowania udzielanego w jego ramach. Najistotniejsze zmiany dotyczyły:
1) § 1 po ust. 2 dodano ust. 3 i 4 w brzmieniu:
3. Dotacja, o której mowa w § 1. ust. 1 pkt 3) nie dotyczy nieruchomości posiadających zainstalowane odnawialne źródło energii.
4. Dopuszcza się możliwość udzielenia dotacji do trwałej likwidacji podwójnych systemów grzewczych na przykład węglowo-gazowych lub węglowo-elektrycznych w przypadku posiadania współpracującego z kotłem/ piecem węglowym ogrzewania gazowego, elektrycznego lub olejowego niesprawnego lub eksploatowanego ponad 10 lat. Warunkiem otrzymania dotacji jest jednoczesna trwała likwidacja obu systemów grzewczych i zamontowanie nowego proekologicznego systemu ogrzewania..
2) § 2 pkt 3) lit. a). Zapis o treści:
a) zmianę systemu ogrzewania, bądź podłączenie ciepłej wody użytkowej do nieruchomości zlokalizowanych w granicach administracyjnych miasta Krakowa, w których nie zlikwidowano wcześniej palenisk lub kotłowni opalanych paliwami stałymi, bądź (…)
zmieniono na:
a) zmianę systemu ogrzewania, bądź montaż instalacji ciepłej wody użytkowej w nieruchomościach zlokalizowanych w granicach administracyjnych miasta Krakowa, w których nie zlikwidowano wcześniej palenisk lub kotłowni opalanych paliwami stałymi, bądź (…)
3) § 16 ust. 1. Zapis o treści:
1. Dotację przyznaje się:
1) do 100% poniesionych kosztów dla wniosków kompletnych złożonych w latach 2014 – 2015,
2) do 80% poniesionych kosztów dla wniosków kompletnych złożonych w roku 2016,
3) do 60% poniesionych kosztów dla wniosków kompletnych złożonych w roku 2017,
4) do 40% poniesionych kosztów dla wniosków kompletnych złożonych w roku 2018.
zmieniony został na zapis o treści:
1. Dotację przyznaje się:
1/ do 100% poniesionych kosztów dla wniosków kompletnych złożonych w latach 2014 – 2016,
2/ do 80% poniesionych kosztów dla wniosków kompletnych złożonych w roku 2017,
3/ do 60% poniesionych kosztów dla wniosków kompletnych złożonych w roku 2018.

4) § 16 ust 2 pkt 1). Zapis o treści:
1) 900 zł za każdy kW obliczeniowego zapotrzebowania na ciepło budynku (lokalu, pomieszczenia) określonego według normy PN-EN 12831 „Instalacje ogrzewcze w budynkach – Metoda obliczania projektowego obciążenia cieplnego” lub równoważnej, z zastrzeżeniem ust 3;
zmieniono na zapis o treści:
1) 900 zł za każdy kW obliczeniowego zapotrzebowania na ciepło budynku (lokalu, pomieszczenia) określonego według normy PN-EN 12831 „Instalacje ogrzewcze w budynkach – Metoda obliczania projektowego obciążenia cieplnego” lub równoważnej, przy czym zapotrzebowanie na ciepło nie może przekroczyć 100 W/m² ogrzewanej powierzchni.;

5) § 16 ust 2 pkt 3). Zapis o treści:
3) 900 zł za każdy kW obliczeniowego zapotrzebowania na ciepło budynku (lokalu, pomieszczenia) określonego według normy PN-EN 12831 „Instalacje ogrzewcze w budynkach – Metoda obliczania projektowego obciążenia cieplnego” lub równoważnej – w przypadku instalacji pompy ciepła, przy czym zapotrzebowanie na ciepło nie może przekroczyć 100 W/m² ogrzewanej powierzchni;
zmieniono na zapis o treści:
3) 3 000 zł za każdy kW obliczeniowego zapotrzebowania na ciepło budynku (lokalu, pomieszczenia) oraz mocy niezbędnej do przygotowania centralnej ciepłej wody użytkowej związanej z likwidacją palenisk lub kotłowni opalanych paliwami stałymi, służących do przygotowania ciepłej wody użytkowej, określonych według norm wskazanych powyżej – w przypadku instalacji pompy ciepła ale nie więcej niż 20 000 zł, przy czym zapotrzebowanie na ciepło nie może przekroczyć 100 W/m² ogrzewanej powierzchni.

6) Usunięto zapis z § 16 ust. 3, o treści:
3. W przypadku, o którym mowa w ust. 2 pkt 1 zapotrzebowanie na ciepło nie przekroczy 100 W/m² ogrzewanej powierzchni, przy czym wielkość ogrzewanej powierzchni ustalana jest wyłącznie w stosunku do pomieszczeń faktycznie ogrzewanych przez likwidowane piece (paleniska) lub kotłownie (kotły centralnego ogrzewania) opalane paliwem stałym.

7) § 18 ust 1. Zapis o treści:
§ 18. 1. Dotację przyznaje się:
1) do 100% poniesionych kosztów dla wniosków kompletnych złożonych w latach 2014 – 2015;
2) do 80% poniesionych kosztów dla wniosków kompletnych złożonych w roku 2016;
3) do 60% poniesionych kosztów dla wniosków kompletnych złożonych w roku 2017;
4) do 40% poniesionych kosztów dla wniosków kompletnych złożonych w roku 2018.
zmieniono na zapis o treści:
§ 18. 1. Dotację, przyznaje się:
1/ do 100% poniesionych kosztów dla wniosków kompletnych złożonych w latach 2014 – 2016,
2/ do 80% poniesionych kosztów dla wniosków kompletnych złożonych w roku 2017,
3/ do 60% poniesionych kosztów dla wniosków kompletnych złożonych w roku 2018.

8) § 18 ust 2 pkt 1). Zapis o treści:
1) 900 zł za każdy kW obliczeniowego zapotrzebowania na ciepło budynku (lokalu, pomieszczenia) określonego według normy PN-EN 12831 „Instalacje ogrzewcze w budynkach – Metoda obliczania projektowego obciążenia cieplnego” lub równoważnej, z zastrzeżeniem ust. 3;
zmieniono na zapis o treści:
1) 900 zł za każdy kW obliczeniowego zapotrzebowania na ciepło budynku (lokalu, pomieszczenia) określonego według normy PN-EN 12831 „Instalacje ogrzewcze w budynkach – Metoda obliczania projektowego obciążenia cieplnego” lub równoważnej, przy czym zapotrzebowanie na ciepło nie może przekroczyć 100 W/m² ogrzewanej powierzchni.

9) § 18 ust 2 pkt 3). Zapis o treści:
3) 900 zł za każdy kW obliczeniowego zapotrzebowania na ciepło budynku (lokalu, pomieszczenia) określonego według normy PN-EN 12831 „Instalacje ogrzewcze w budynkach – Metoda obliczania projektowego obciążenia cieplnego” lub równoważnej – w przypadku instalacji pompy ciepła. Zapotrzebowanie na ciepło nie może przekroczyć 100 W/m² ogrzewanej powierzchni;
zmieniono na zapis o treści:
3) 3 000 zł za każdy kW obliczeniowego zapotrzebowania na ciepło budynku (lokalu, pomieszczenia) oraz mocy niezbędnej do przygotowania centralnej ciepłej wody użytkowej związanej z likwidacją palenisk lub kotłowni opalanych paliwami stałymi, służących do przygotowania ciepłej wody użytkowej, określonych według norm wskazanych powyżej – w przypadku instalacji pompy ciepła ale nie więcej niż 20 000 zł, przy czym zapotrzebowanie na ciepło nie może przekroczyć 100 W/m² ogrzewanej powierzchni.

10) Usunięto zapis z § 18 ust. 3, o treści:
3. W przypadku, o którym mowa w ustępie 2 pkt 1 zapotrzebowanie na ciepło nie przekroczy 100 W/m² ogrzewanej powierzchni, przy czym wielkość ogrzewanej powierzchni ustalana jest wyłącznie do pomieszczeń faktycznie ogrzewanych przez likwidowane piece (paleniska) lub kotłownie (kotły centralnego ogrzewania) opalane paliwem stałym.

Uchwała weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Małopolskiego, z wyjątkiem § 2 ust. 2 i ust. 3 uchwały, który wszedł w życie z dniem uchwalenia z mocą obowiązującą od dnia 25 czerwca 2015 r.

Kolejnym dokumentem zmieniającym uchwalę [26] była uchwała [40]. Podobnie jak w poprzedniej nowelizacji, tak i w tym dokumencie zmiany i doszczegółowienia dotyczące kwestii formalnych, ale także zmiany dotyczące zasadniczych warunków programu i finansowania udzielanego w jego ramach, Najistotniejsze zmiany dotyczyły:
1) § 2. Dodano ust. 3a o treści:
3a) likwidacji palenisk lub kotłowni opalanych paliwami stałyminależy przez to rozumieć ich całkowitą likwidację poprzez wyburzenie z wyjątkiem pieców podlegających trwałemu unieruchomieniu z uwagi na szczególną ochronę Konserwatora Zabytków oraz pieców, w których montowane będą elektryczne wkłady grzewcze. Przez trwałe unieruchomienie rozumie się w szczególności odcięcie od przewodów kominowych poprzez zamurowanie wlotów kominowych, zamurowanie paleniska.

2) § 16. Zapis o treści:
1. Dotację przyznaje się:
1) do 100% poniesionych kosztów dla wniosków kompletnych złożonych w latach 2014 – 2015,
2) do 80% poniesionych kosztów dla wniosków kompletnych złożonych w roku 2016,
3) do 60% poniesionych kosztów dla wniosków kompletnych złożonych w roku 2017,
4) do 40% poniesionych kosztów dla wniosków kompletnych złożonych w roku 2018.

2. Dotację przyznaje się do kwoty:
1) 900 zł za każdy kW obliczeniowego zapotrzebowania na ciepło budynku (lokalu, pomieszczenia) określonego według normy PN-EN 12831 „Instalacje ogrzewcze w budynkach – Metoda obliczania projektowego obciążenia cieplnego” lub równoważnej, z zastrzeżeniem ust 3;
2) 900 zł za każdy kW mocy niezbędnej do przygotowania centralnej ciepłej wody użytkowej, określonej według normy PN-92/B-01706 „Instalacje wodociągowe – Wymagania w projektowaniu” lub równoważnej – w przypadku likwidacji palenisk lub kotłowni opalanych paliwami stałymi, służących do przygotowania ciepłej wody użytkowej;
3) 900 zł za każdy kW obliczeniowego zapotrzebowania na ciepło budynku (lokalu, pomieszczenia) określonego według normy PN-EN 12831 „Instalacje ogrzewcze w budynkach – Metoda obliczania projektowego obciążenia cieplnego” lub równoważnej – w przypadku instalacji pompy ciepła, przy czym zapotrzebowanie na ciepło nie może przekroczyć 100 W/m2 ogrzewanej powierzchni;
4) 1 000 zł za każdy metr kwadratowy powierzchni apertury – w przypadku zainstalowania kolektora słonecznego.

3. W przypadku, o którym mowa w ust. 2 pkt 1 zapotrzebowanie na ciepło nie przekroczy 100 W/m² ogrzewanej powierzchni, przy czym wielkość ogrzewanej powierzchni ustalana jest wyłącznie w stosunku do pomieszczeń faktycznie ogrzewanych przez likwidowane piece (paleniska) lub kotłownie (kotły centralnego ogrzewania) opalane paliwem stałym.
zmieniono na zapis o treści:
1. Dotację, przyznaje się:
1) do 100% kosztów kwalifikowanych dla wniosków kompletnych złożonych w latach 2014 – 2016,
2) do 80% kosztów kwalifikowanych dla wniosków kompletnych złożonych w roku 2017,
3) do 60% kosztów kwalifikowanych dla wniosków kompletnych złożonych w roku 2018.

2. Dotację przyznaje się do:
1) zakupu i instalacji nowego źródła ogrzewania w wysokości 900 zł za każdy kW zainstalowanej mocy określonej według normy PN-EN 12831 „Instalacje ogrzewcze w budynkach – Metoda obliczania projektowego obciążenia cieplnego” lub równoważnej, przy czym zapotrzebowanie na ciepło nie może przekroczyć 100 W/m² ogrzewanej powierzchni.
2) zakupu i instalacji nowego źródła ogrzewania w wysokości 900 zł za każdy kW zainstalowanej mocy niezbędnej do przygotowania ciepłej wody użytkowej, określonej według normy PN-92/B-01706 „Instalacje wodociągowe – Wymagania w projektowaniu” lub równoważnej, przy czym zapotrzebowanie na ciepło nie może przekroczyć 100 W/m² ogrzewanej powierzchni.
3) maksymalna łączna wysokość dotacji udzielona na podstawie pkt 1) i 2) nie może przekroczyć kwoty 8000 zł.
4) zakupu i montażu instalacji centralnego ogrzewania w wysokości 80 zł za każdy m² powierzchni ogrzewanej.
5) 3 000 zł za każdy kW obliczeniowego zapotrzebowania na ciepło budynku (lokalu, pomieszczenia) oraz mocy niezbędnej do przygotowania centralnej ciepłej wody użytkowej związanej z likwidacją palenisk lub kotłowni opalanych paliwami stałymi, służących do przygotowania ciepłej wody użytkowej, określonych według norm wskazanych powyżej – w przypadku instalacji pompy ciepła ale nie więcej niż 30 000 zł, przy czym zapotrzebowanie na ciepło nie może przekroczyć 100 W/m2 ogrzewanej powierzchni.
6) 1 000 zł za każdy metr kwadratowy powierzchni apertury – w przypadku zainstalowania kolektora słonecznego, przy czym maksymalna powierzchnia apertury, na którą można otrzymać dotację nie może przekroczyć 5 m².

3) § 18. Zapis o treści:
§ 18. 1. Dotację przyznaje się:
1) do 100% poniesionych kosztów dla wniosków kompletnych złożonych w latach 2014 – 2015;
2) do 80% poniesionych kosztów dla wniosków kompletnych złożonych w roku 2016;
3) do 60% poniesionych kosztów dla wniosków kompletnych złożonych w roku 2017;
4) do 40% poniesionych kosztów dla wniosków kompletnych złożonych w roku 2018.

2. Dotację przyznaje się do kwoty:
1) 900 zł za każdy kW obliczeniowego zapotrzebowania na ciepło budynku (lokalu, pomieszczenia) określonego według normy PN-EN 12831 „Instalacje ogrzewcze w budynkach – Metoda obliczania projektowego obciążenia cieplnego” lub równoważnej, z zastrzeżeniem ust. 3;
2) 900 zł za każdy kW mocy niezbędnej do przygotowania centralnej ciepłej wody użytkowej, określonej według normy PN-92/B-01706 „Instalacje wodociągowe – Wymagania w projektowaniu” lub równoważnej– w przypadku likwidacji palenisk lub kotłowni opalanych paliwami stałymi, służących do przygotowania ciepłej wody użytkowej;
3) 900 zł za każdy kW obliczeniowego zapotrzebowania na ciepło budynku (lokalu, pomieszczenia) określonego według normy PN-EN 12831 „Instalacje ogrzewcze w budynkach – Metoda obliczania projektowego obciążenia cieplnego” lub równoważnej – w przypadku instalacji pompy ciepła. Zapotrzebowanie na ciepło nie może przekroczyć 100 W/m² ogrzewanej powierzchni;
4) 1 000 zł za każdy metr kwadratowy powierzchni apertury – w przypadku zainstalowania kolektora słonecznego.
zmieniono na zapis o treści:
§ 18. 1. Dotację, przyznaje się:
1) do 100% kosztów kwalifikowanych dla wniosków kompletnych złożonych w latach 2014–2016,
2) do 80% kosztów kwalifikowanych dla wniosków kompletnych złożonych w roku 2017,
3) do 60% kosztów kwalifikowanych dla wniosków kompletnych złożonych w roku 2018.
2. Dotację przyznaje się do:
1) zakupu i instalacji nowego źródła ogrzewania w wysokości 450 zł za każdy kW zainstalowanej mocy określonej według normy PN-EN 12831 „Instalacje ogrzewcze w budynkach – Metoda obliczania projektowego obciążenia cieplnego” lub równoważnej, przy czym zapotrzebowanie na ciepło nie może przekroczyć 100 W/m² ogrzewanej powierzchni.
2) zakupu i instalacji nowego źródła ogrzewania w wysokości 450 zł za każdy kW zainstalowanej mocy niezbędnej do przygotowania ciepłej wody użytkowej, określonej według normy PN-92/B-01706 „Instalacje wodociągowe – Wymagania w projektowaniu” lub równoważnej, przy czym zapotrzebowanie na ciepło nie może przekroczyć 100 W/m² ogrzewanej powierzchni.
3) maksymalna łączna wysokość dotacji udzielona na podstawie pkt 1) i 2) nie może przekroczyć kwoty 4 000 zł.
4) zakupu i montażu instalacji centralnego ogrzewania w wysokości 40 zł za każdy m² powierzchni ogrzewanej.
5) 1 500 zł za każdy kW obliczeniowego zapotrzebowania na ciepło budynku (lokalu, pomieszczenia) oraz mocy niezbędnej do przygotowania centralnej ciepłej wody użytkowej związanej z likwidacją palenisk lub kotłowni opalanych paliwami stałymi, służących do przygotowania ciepłej wody użytkowej, określonych według norm wskazanych powyżej – w przypadku instalacji pompy ciepła ale nie więcej niż 15 000 zł, przy czym zapotrzebowanie na ciepło nie może przekroczyć 100 W/m² ogrzewanej powierzchni.
6) 500 zł za każdy metr kwadratowy powierzchni apertury – w przypadku zainstalowania kolektora słonecznego, przy czym maksymalna powierzchnia apertury, na którą można otrzymać dotację nie może przekroczyć 5 m².”. Uchwała weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Małopolskiego.

Kolejnym dokumentem zmieniającym uchwałę [26] była uchwała [43]. Podobnie jak w poprzedniej nowelizacji, tak i w tym dokumencie zmiany i doszczegółowienia dotyczące kwestii formalnych, ale także zmiany dotyczące zasadniczych warunków programu i finansowania udzielanego w jego ramach. Najistotniejsze zmiana dotyczyła:
1) § 2 pkt. 3. Zapis o treści:
2) zmianie systemu ogrzewania – należy przez to rozumieć trwałą zmianę dotychczasowego systemu ogrzewania opartego na paliwie stałym na:
a) podłączenie do miejskiej sieci ciepłowniczej,
b) ogrzewanie gazowe,
c) ogrzewanie elektryczne,
d) ogrzewanie olejowe, przy czym likwidowane piece i kotły opalane paliwem stałym muszą być trwałym wyposażeniem budynku (lokalu, pomieszczenia) tj. być trwale związane z podłożem lub ścianą poprzez np. w przypadku pieców (palenisk indywidualnych) przymurowanie, przyspawanie, przynitowanie, przykręcenie a w przypadku kotłów połączenie z kominem i instalacją centralnego ogrzewania;
zmieniono na zapis o treści:
2. zmianie systemu ogrzewania – należy przez to rozumieć trwałą zmianę dotychczasowego systemu ogrzewania opartego na paliwie stałym na:
a) podłączenie do miejskiej sieci ciepłowniczej,
b) ogrzewanie gazowe,
c) ogrzewanie elektryczne,
d) ogrzewanie olejowe, przy czym likwidowane piece i kotły opalane paliwem stałym muszą być trwałym wyposażeniem budynku (lokalu, pomieszczenia) tj. być trwale związane z podłożem lub ścianą poprzez np. przymurowanie, przyspawanie, przynitowanie, przykręcenie,”

Uchwała weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Małopolskiego.

Finalnym dokumentem, uwzględniającym omówione zmiany do uchwały [26], ale z wyłączeniem wymienionych niektórych zapisów wyżej opisanych 4 uchwał [33, 37, 40, 43] była uchwała [27]. Uchwała weszła w życie z dniem podjęcia.

W międzyczasie, w dniu 1 lutego 2016 roku opublikowano uchwałę [35], która w języku potocznym została nazwana uchwałą antysmogową (dla Krakowa). Zapisano w niej, że:
§ 1. W celu zapobieżenia negatywnemu oddziaływaniu na zdrowie ludzi i na środowisko, wprowadza się w granicach administracyjnych Gminy Miejskiej Kraków ograniczenia określone niniejszą uchwałą.
§ 2. Rodzaje instalacji, dla których wprowadza się ograniczenia w zakresie ich eksploatacji to instalacje, w których następuje spalanie paliw w rozumieniu art. 3 pkt. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1059 z późn. zm.), w szczególności kocioł, kominek i piec, jeżeli:
1) dostarczają ciepło do systemu centralnego ogrzewania lub
2) wydzielają ciepło poprzez:
a) bezpośrednie przenoszenie ciepła lub
b) bezpośrednie przenoszenie ciepła w połączeniu z przenoszeniem ciepła do cieczy lub
c) bezpośrednie przenoszenie ciepła w połączeniu z systemem dystrybucji gorącego powietrza.
§ 3. Podmiotami dla których wprowadza się ograniczenia są podmioty eksploatujące instalacje wskazane w § 2.
§ 4. W instalacjach wskazanych w § 2 dopuszcza się wyłącznie stosowanie następujących rodzajów paliw:
1) gazu ziemnego wysokometanowego lub zaazotowanego (w tym skroplonego gazu ziemnego), propan-butanu, biogazu rolniczego lub innego rodzaju gazu palnego,
2) lekkiego oleju opałowego w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1728 z późn. zm.).

Zatem w dokumencie tym całkowicie zakazano spalania paliw stałych, w tym spalania takich paliw na potrzeby ogrzewania pomieszczeń w budynkach jednorodzinnych. Jak wynika z pozostałych omówionych przepisów, dalej istniała możliwości wykorzystania ciepła sieciowego (MPEC), energii elektrycznej, pomp ciepła, instalacji fotowoltaicznych i kolektorów słonecznych. Uchwała ta miała wejść w życie z dniem 1 września 2019 r.

Był to pierwszy dokument z tak restrykcyjnymi zapisami, gdzie nie było już tylko mechanizmów zachęcających do zmiany nośnika energii wykorzystywanego do ogrzewania i przygotowywania ciepłej wody użytkowej, ale wprost zapisy zakazujące stosowania paliw stałych. Uchwała ta spotkała się z dużym oporem niektórych środowisk, czego dowodem może być też fakt, iż została ona zaskarżona do sądu, na początku kwietnia 2016 roku.

Uchwałą antysmogową (dla województwa małopolskiego) została także nazwana uchwała [38], opublikowana dnia 27 stycznia 2017 r. w Dzienniku Urzędowym Województwa Małopolskiego. Obowiązywała ona na terenie całego województwa małopolskiego, z wyłączeniem Gminy Miejskiej Kraków. Regulowała ona kwestie związane z jakością paliw, w których: § 2. (…) następuje spalanie paliw stałych w rozumieniu art. 3 pkt. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1059 z późn. zm.), w szczególności kocioł, kominek i piec, jeżeli:
1) dostarczają ciepło do systemu centralnego ogrzewania lub
2) wydzielają ciepło poprzez:
a) bezpośrednie przenoszenie ciepła lub
b) bezpośrednie przenoszenie ciepła w połączeniu z przenoszeniem ciepła do cieczy lub
c) bezpośrednie przenoszenie ciepła w połączeniu z systemem dystrybucji gorącego powietrza.
§ 3. Zakazuje się stosowania w instalacjach, o których mowa w §2, następujących paliw:
1) paliw, w których udział masowy węgla kamiennego lub węgla brunatnego o uziarnieniu 0–3 mm wynosi powyżej 15%,
2) paliw zawierających biomasę o wilgotności w stanie roboczym powyżej 20%.
§ 4. W przypadku instalacji, o których mowa w §2 pkt 1, dopuszcza się wyłącznie eksploatację instalacji:
1) wypełniających łącznie następujące warunki:
a) zapewniają minimalne poziomy sezonowej efektywności energetycznej i normy emisji zanieczyszczeń dla sezonowego ogrzewania pomieszczeń określone w punkcie 1 załącznika II do Rozporządzenia Komisji (UE) 2015/1189 z dnia 28 kwietnia 2015 r. w sprawie wykonania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/125/WE w odniesieniu do wymogów dotyczących ekoprojektu dla kotłów na paliwo stałe,
b) umożliwiają wyłącznie automatyczne podawanie paliwa, za wyjątkiem instalacji zgazowujących paliwo.
2) spełniających wymagania w zakresie sprawności cieplnej i emisji zanieczyszczeń określone dla klasy 5 według normy PN-EN 303–5:2012 „Kotły grzewcze -Część 5: Kotły grzewcze na paliwa stałe z ręcznym i automatycznym zasypem paliwa o mocy nominalnej do 500 kW -Terminologia, wymagania, badania i oznakowanie”, zwanej dalej „normą PN-EN 303–5:2012”, jeżeli eksploatacja tych instalacji rozpocznie się przed 1 lipca 2017 r.
§ 5. W przypadku instalacji, o których mowa w §2 pkt 2, dopuszcza się wyłącznie eksploatację instalacji, które spełniają minimalne poziomy sezonowej efektywności energetycznej i normy emisji zanieczyszczeń dla sezonowego ogrzewania pomieszczeń określone w punkcie 1 i 2 załącznika II do Rozporządzenia Komisji (UE) 2015/1185 z dnia 24 kwietnia 2015 r. w sprawie wykonania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/125/WE w odniesieniu do wymogów dotyczących ekoprojektu dla miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwo stałe.
§ 6. Podmiotami dla których wprowadza się ograniczenia i zakazy są podmioty eksploatujące instalacje wskazane w §2.

Uchwała weszła w życie z dniem 1 lipca 2017 r. z następującymi wyjątkami:
1) Wymagania wskazane w § 4 pkt. 1 dla instalacji wymienionych w § 2 pkt. 1, których eksploatacja rozpocznie się przed 1 lipca 2017 r., będą obowiązywać:
a) od 1 stycznia 2023 roku – w przypadku instalacji niespełniających wymagań w zakresie sprawności cieplnej i emisji zanieczyszczeń określonych dla klasy 3, 4 lub 5 według normy PN-EN 303–5:2012,
b) od 1 stycznia 2027 roku – w przypadku instalacji spełniających wymagania w zakresie sprawności cieplnej i emisji zanieczyszczeń określonych dla klasy 3 lub klasy 4 według normy PN-EN 303–5:2012,
2) Wymagania wskazane w § 5 dla instalacji wymienionych w § 2 pkt. 2, których eksploatacja rozpocznie się przed 1 lipca 2017 r., będą obowiązywać od 1 stycznia 2023 roku, chyba że instalacje te będą:
a) osiągać sprawność cieplną na poziomie co najmniej 80% lub
b) zostaną wyposażone w urządzenie zapewniające redukcję emisji pyłu do wartości określonych w punkcie 2 lit. a załącznika II do Rozporządzenia Komisji (UE) 2015/1185 z dnia 24 kwietnia 2015 r. w sprawie wykonania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/125/WE w odniesieniu do wymogów dotyczących ekoprojektu dla miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwo stałe.

W praktyce zapisy tej uchwały zabraniały m.in. palenia w piecach i kotłach mułami, flotami węglowymi i mokrym drewnem, kładąc nacisk na spalanie paliwa o wysokiej jakości, skutkującego niską emisją substancji szkodliwych.

Przepisy uchwały antysmogowej dla Małopolski nie dotyczyły obszaru Krakowa, gdzie 1 września 2019 roku wchodził w życie całkowity zakaz stosowania węgla i drewna w kotłach, piecach i kominkach. Uchwała dla Małopolski miała z kolei zacząć obowiązywać od dnia 1 lipca 2017 roku. W wyniku tego powstał okres przejściowy, dla którego uchwalone zostały przepisy przejściowe, zgodnie z uchwałą [42].

Zapisano w niej między innymi, że:
§ 1
W celu zapobieżenia negatywnemu oddziaływaniu na zdrowie ludzi i na środowisko, w granicach administracyjnych Gminy Miejskiej Kraków, wprowadza się zakazy określone niniejszą uchwałą.
§ 2
Rodzaje instalacji, dla których wprowadza się zakazy w zakresie ich eksploatacji to instalacje, w których następuje spalanie paliw stałych w rozumieniu art. 3 pkt. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 220 z późn. zm.), w szczególności kocioł, kominek i piec, jeżeli:
1) dostarczają ciepło do systemu centralnego ogrzewania lub
2) wydzielają ciepło poprzez:
a) bezpośrednie przenoszenie ciepła lub
b) bezpośrednie przenoszenie ciepła w połączeniu z przenoszeniem ciepła do cieczy lub
c) bezpośrednie przenoszenie ciepła w połączeniu z systemem dystrybucji gorącego powietrza.
§ 3
Zakazuje się stosowania w instalacjach, o których mowa w §2:
1) paliw, w których udział masowy węgla kamiennego lub węgla brunatnego o uziarnieniu 0-5 mm wynosi powyżej 5%,
2) paliw zawierających węgiel kamienny lub węgiel brunatny spełniających w stanie roboczym co najmniej jeden z następujących parametrów:
a) wartość opałowa poniżej 26 MJ/kg,
b) zawartość popiołu powyżej 10%,
c) zawartość siarki powyżej 0,8%;
3) paliw zawierających biomasę o wilgotności w stanie roboczym powyżej 20%.
§4
Podmiotami dla których wprowadza się zakazy są podmioty eksploatujące instalacje wskazane w §2.
§5
Podmiot eksploatujący instalację jest zobowiązany do wykazania spełniania wymagań określonych w §3 pkt 1) i 2) niniejszej uchwały poprzez przedstawienie organom uprawnionym do kontroli dokumentów potwierdzających spełnienie tych wymagań, w szczególności certyfikatu jakości stosowanego paliwa.
§6
Wykonanie uchwały powierza się Zarządowi Województwa Małopolskiego.
§7
1. Uchwała podlega publikacji w Dzienniku Urzędowym Województwa Małopolskiego.
2. Uchwała wchodzi w życie z dniem 1 lipca 2017 roku i obowiązuje do dnia 31 sierpnia 2019 roku.

Antysmogowa uchwała dla Małopolski [38] była pierwszą uchwałą w Polsce przyjętą na szczeblu wojewódzkim, a drugą w ogóle – pierwszą była opisana wcześniej uchwała antysmogowa przyjęta na terenie Gminy Miejskiej Kraków. W przeciwieństwie do uchwały krakowskiej, tutaj nie wprowadzono całkowitego zakazu spalania paliw stałych, z naturalnych względów – wiele gmin w Małopolsce nie ma dostępu do sieci gazowej lub ciepłowniczej. Pewną wątpliwością, podnoszoną przez niektóre środowiska, a wynikającą z zapisów uchwały, było pominięcie bezpośredniego wskazania procesu przygotowywania ciepłej wody użytkowej. Jednak zapis z § 2 pkt. 2 lit b obejmuje też taki właśnie przypadek. Analogiczna sytuacja występuje dla uchwały „krakowskiej”.

Uchwała ta została zmieniona w 2022 roku uchwałą [28], opublikowaną dnia 5 października 2022 r. w Dzienniku Urzędowym Województwa Małopolskiego i weszła w życie po upływie 14 dni od dnia opublikowania. Obowiązuje do dziś. Wprowadziła ona następujące zmiany:
1) § 9 ust. 2 pkt 1 lit. a. Zapis o treści:
a) od 1 stycznia 2023 roku w przypadku instalacji niespełniających wymagań w zakresie sprawności cieplnej i emisji zanieczyszczeń określonych dla klasy 3, 4 lub 5 według normy PN-EN 303-5:2012,
zmieniono na zapis o treści:
a) od 1 maja 2024 roku w przypadku instalacji niespełniających wymagań w zakresie sprawności cieplnej i emisji zanieczyszczeń określonych dla klasy 3, 4 lub 5 według normy PN-EN 303-5:2012,
2) § 9 ust. 2 pkt 2. Zapis o treści:
2) Wymagania wskazane w § 5 dla instalacji wymienionych w § 2 pkt. 2, których eksploatacja rozpocznie się przed 1 lipca 2017 r., będą obowiązywać od 1 stycznia 2023 roku, chyba że instalacje te będą:
a) osiągać sprawność cieplną na poziomie co najmniej 80% lub
b) zostaną wyposażone w urządzenie zapewniające redukcję emisji pyłu do wartości określonych w punkcie 2 lit. a załącznika II do Rozporządzenia Komisji (UE) 2015/1185 z dnia 24 kwietnia 2015 r. w sprawie wykonania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/125/WE w odniesieniu do wymogów dotyczących ekoprojektu dla miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwo stałe.
zmieniono na zapis o treści:
2) Wymagania wskazane w § 5 dla instalacji wymienionych w § 2 pkt. 2, których eksploatacja rozpocznie się przed 1 lipca 2017 r., będą obowiązywać od 1 maja 2024 roku, chyba że instalacje te będą:
a) osiągać sprawność cieplną na poziomie co najmniej 80% lub
b) zostaną wyposażone w urządzenie zapewniające redukcję emisji pyłu do wartości określonych w punkcie 2 lit. a załącznika II do Rozporządzenia Komisji (UE) 2015/1185 z dnia 24 kwietnia 2015 r. w sprawie wykonania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/125/WE w odniesieniu do wymogów dotyczących ekoprojektu dla miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwo stałe.

Literatura:
[1] Badura M., Sówka I., Batog P., Szymański P. 2023. „Pomiary jakości powietrza na kampusie Politechniki Wrocławskiej za pomocą sieci czujnikowej Air Quality”. Gaz, woda i technika sanitarna, 97 (2): 21–25, DOI: 10.15199/17.2023.2.5
[2] Borowiak K., Budka A,, Lisiak-Zielińska M. 2023. „Zanieczyszczenia powietrza latem i zimą – realne zagrożenie”. Ciepłownictwo, ogrzewnictwo, wentylacja, 54 (2): 21–26, DOI: 10.15199/9.2023.2.4
[3] Chrabołowska M., Siemieniuk A., Szatyłowicz E. 2024. „Smog w mieście, czyli jakość pyłu zawieszonego w Białymstoku”. Gaz, woda i technika sanitarna, 98 (7–8): 35–41, DOI: 10.15199/17.2024.7–8.7
[4] Dobrzański M., Muniak D.P., Müller J., Cichowicz R. 2025. „The impact of power units on air quality on a university campus located in the center of an urban agglomeration”. Energy 2025 (324): 135993
[5] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/94/UE z dnia 22 października 2014 r. w sprawie rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych Tekst mający znaczenie dla EOG. 32014L0094. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/ALL/?uri=CELEX% 3A32014L0094, dostęp 18.12.2025
[6] Dziok T., Tałach Z., Wierońska F. 2018. „Zanieczyszczenie powietrza pierwiastkami toksycznymi w wyniku spalania węgla – smog i ich oddziaływanie na zdrowie człowieka”, Gaz, woda i technika sanitarna, 92 (4): 9–13, DOI: 10.15199/17.2018.4.2
[7] Kleczkowski P., Kotarba K. 2020. „Analiza zmian jakości powietrza w Krakowie oraz województwie małopolskim w latach 2012–2020”. Akademia Górniczo-Hutnicza im. S. Staszica w Krakowie, Katedra Mechaniki i Wibroakustyki, Zespół inżynierii dźwięku, percepcji dźwięku i ochrony środowiska, Kraków, 27.11.2020. https://www.google.com/url? sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://krakowskialarmsmogowy.pl/wp-content/uploads/2021/02/Analiza-zmian-jakosci-powietrza-w-Krakowie-oraz-wojewodztwiemalopolskimw-latach-2012–2020.pdf, dostęp 18.12.2025
[8] Majchrowski J. 2013. „Smog w Krakowie”. AURA, (1): 26
[9] Makar K., Kajewska-Szkudlarek J. 2021. „Neuronowy model prognozowania smogu”. Ciepłownictwo, ogrzewnictwo, wentylacja, 53 (1): 28–33, DOI: 10.15199/9.2022.1.4
[10] Obwieszczenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 12 kwietnia 2021 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu (Dz.U. 2021 poz. 845). https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20210000845, dostęp 18.12.2025
[11] Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 7 kwietnia 2022 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o elektromobilności i paliwach alternatywnych, Dz.U. 2022 poz. 1083. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20220001083, dostęp 18.12.2025
[12] Polski Alarm Smogowy: Dusząca bezkarność. Kontrole palenisk w Małopolsce w 2024 roku. Kraków 2025. https://krakowskialarmsmogowy.pl/wp-content/uploads/2025/12/Raport_Kontrola-paleniskw-Malopolsce-w-2024-roku_web.pdf, dostęp 18.12.2025
[13] Prawo ochrony środowiska z dnia 27 kwietnia 2001 r. (tekst jednolity Dz. U. z 2008 roku Nr 25, poz. 150 z późn. zm. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp? id=WDU20080250150, dostęp 18.12.2025
[14] Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 12 sierpnia 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wzoru nalepki dla pojazdów uprawnionych do wjazdu do strefy czystego transportu, Dz.U. 2024 poz. 1308. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20240001308, dostęp 18.12.2025
[15] Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 31 marca 2022 r. w sprawie wzoru nalepki dla pojazdów uprawnionych do wjazdu do strefy czystego transportu, Dz.U. 2022 poz. 845. https:// isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20220000845, dostęp 18.12.2025
[16] Rozporządzenie nr 70/05 Wojewody Małopolskiego z dnia 23 grudnia 2005 r. w sprawie określenia programu ochrony powietrza dla miasta Krakowa. https://edziennik.malopolska.uw.gov.pl/eli/POL_WOJ_MP/2005/5405/ogl, dostęp 18.12.2025
[17] Rubik M. 2019. „Jakość powietrza zewnętrznego a pompy ciepła. Część 1”. Ciepłownictwo, ogrzewnictwo, wentylacja, 50 (10): 386–393, DOI: 10.15199/9.2019.10.5
[18] Rubik M. 2019. „Jakość powietrza zewnętrznego a pompy ciepła. Część 2”. Ciepłownictwo, ogrzewnictwo, wentylacja, 50 (11): 419–430, DOI: 10.15199/9.2019.11.4
[19] Rubik M. 2019. „Jakość powietrza zewnętrznego a pompy ciepła. Część 3”. Ciepłownictwo, ogrzewnictwo, wentylacja, 50 (12): 457–462, DOI: 10.15199/9.2019.12.4
[20] Strefa Czystego Transportu: Strefa Czystego Transportu w Krakowie. https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://sctwkrakowie.pl/wp-content/uploads/2025/06/prezentacja_SCT_www_2025.pdf, dostęp 18.12.2025
[21] Szatyłowicz E., Juraszek S., Chrabołowska M., Siemieniuk A. 2025. „Jakość powietrza w regionach górskich: studium przypadku gminyRajcza, Polska”. Gaz, woda i technika sanitarna, 99 (7–8): 29–36, DOI: 10.15199/17.2025.7–8.5
[22] Tałach Z. A., Stachurek S. 2020. „Zagrożenie zdrowia człowieka na skutek oddziaływania smogu w naszym kraju”. Gaz, woda i technika sanitarna, 94 (2): 5–9, DOI: 10.15199/17.2020.2.2
[23] Tałach Z., Dziok T. 2019. „Zjawisko smogu w Polsce i możliwości jego ograniczania”. Gaz, woda i technika sanitarna, 93 (12): 395–400, DOI: 10.15199/17.2019.12.3
[24] Uchwała nr 17/IV/65 Rady Narodowej Miasta Krakowa z dnia 14 października 1965 r. w sprawie ochrony powietrza atmosferycznego w M. Krakowie przed zanieczyszczeniami
[25] Uchwała Nr C/2707/22 Rady Miasta Krakowa z dnia 23 listopada 2022 r. w sprawie ustanowienia Strefy Czystego Transportu w Krakowie. Dz. Urz. Woj. 2022.7878. https://edziennik.malopolska.uw.gov.pl/legalact/2022/7878/, dostęp 18.12.2025
[26] Uchwała Nr CXXI/1918/14 Rady Miasta Krakowa z dnia 5 listopada 2014 r. w sprawie przyjęcia Programu Ograniczania Niskiej Emisji dla Miasta Krakowa. https://www.bip.krakow.pl/?dok_id=167&sub_dok_id=167&sub=uchwala&query=id%3D20552%26typ%3Du, dostęp 18.12.2025
[27] Uchwała Nr LI/954/16 Rady Miasta Krakowa z dnia 31 sierpnia 2016 r. w sprawie przyjęcia oraz ogłoszenia tekstu jednolitego uchwały Nr CXXI/1918/14 Rady Miasta Krakowa z dnia 5 listopada 2014 r. w sprawie przyjęcia Programu Ograniczania Niskiej Emisji dla Miasta Krakowa. https://www.bip.krakow.pl/?dok_id=167&sub_dok_ id=167&sub=uchwala&query=id%3D21624%26typ%3Du, dostęp 18.12.2025
[28] Uchwała Nr LIX/842/22 Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 26 września 2022 roku w sprawie zmiany uchwały Nr XXXII/452/17 Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 23 stycznia 2017 r. w sprawie wprowadzenia na obszarze województwa małopolskiego ograniczeń i zakazów w zakresie eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw. https://edziennik.malopolska.uw.gov.pl/legalact/2022/6497/, dostęp 18.12.2025
[29] Uchwała nr LXI/864/12 Rady Miasta Krakowa z dnia 21 listopada 2012 r. w sprawie zmiany uchwały Nr XXI/275/11 Rady Miasta Krakowa z dnia 6 lipca 2011 roku w sprawie przyjęcia Programu Ograniczania Niskiej Emisji dla Miasta Krakowa. https://www.bip.krakow.pl/?dok_id=167&sub_dok_id=167&sub=uchwala&query=id%3D19454%26typ%3Du, dostęp 18.12.2025
[30] Uchwała Nr V/74/24 Rady Miasta Krakowa z dnia 19 czerwca 2024 r. zmieniająca uchwałę nr C/2707/22 w sprawie ustanowienia Strefy Czystego Transportu w Krakowie. Dz. Urz. Woj. 2024.4132. https://edziennik.malopolska.uw.gov.pl/legalact/2024/4132/, dostęp 18.12.2025
[31] Uchwała Nr XC/1355/13 Rady Miasta Krakowa z dnia 20 listopada 2013 r. w sprawie przyjęcia lokalnego programu pomocy społecznej w postaci Lokalnego Programu Osłonowego dla osób, które poniosły zwiększone koszty grzewcze lokalu związane z trwałą zmianą systemu ogrzewania opartego na paliwie stałym na jeden z systemów proekologicznych. [https://www.bip.krakow.pl/?dok_id=167&sub_dok_id=167&sub=uchwala&query=id%3D19965%26typ%3Du, dostęp 18.12.2025
[32] Uchwała Nr XCVII/1470/14 Rady Miasta Krakowa z dnia 20 lutego 2014 r. w sprawie zmiany uchwały Nr XI/275/11 Rady Miasta Krakowa z dnia 6 lipca 2011 r. w sprawie przyjęcia Programu Ograniczania Niskiej Emisji dla Miasta Krakowa (z późn. zm.). https://www.bip.krakow.pl/?dok_id=167&sub_dok_id=167&sub=uchwala&query=id%3D20079%26typ%3Du, dostęp 18.12.2025
[33] Uchwała Nr XIV/272/15 Rady Miasta Krakowa z dnia 27 maja 2015 r. zmieniająca uchwałę Nr CXXI/1918/14 z dnia 5 listopada 2014 r. w sprawie przyjęcia Programu Ograniczania Niskiej Emisji dla Miasta Krakowa. https://www.bip.krakow.pl/?dok_id=167&sub_dok_id=167&sub=uchwala&query=id%3D20901%26typ%3Du, dostęp 18.12.2025
[34] Uchwała Nr XLI/846/25 Rady Miasta Krakowa z dnia 19 listopada 2025 r. w sprawie wprowadzenia zakazu odpalania fajerwerków, petard, ogni sztucznych i innych materiałów pirotechnicznych widowiskowych w okresie całorocznym na terenie Gminy Miejskiej Kraków, DZ. URZ. WOJ. 2025.6728. https://edziennik.malopolska.uw.gov.pl/legalact/2025/6728/, dostęp 30.12.2025
[35] Uchwała Nr XVIII/243/16 Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 15 stycznia 2016 r. w sprawie wprowadzenia na obszarze Gminy Miejskiej Kraków ograniczeń w zakresie eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw. https://edziennik.malopolska.uw.gov.pl/legalact/2016/812/, dostęp 18.12.2025
[36] Uchwała nr XXI/275/11 Rady Miasta Krakowa z dnia 6 lipca 2011 r. w sprawie przyjęcia Programu Ograniczania Niskiej Emisji dla Miasta Krakowa. [https://www.bip.krakow.pl/? dok_id=167&sub_dok_ id=167&sub=uchwala&query=id%3D18827%26typ%3Du, dostęp 18.12.2025
[37] Uchwała Nr XXVI/428/15 Rady Miasta Krakowa z dnia 7 października 2015 r. zmieniająca uchwałę Nr CXXI/1918/14 z dnia 5 listopada 2014 r. w sprawie przyjęcia Programu Ograniczania Niskiej Emisji dla Miasta Krakowa. https://www.bip.krakow.pl/?dok_id=167&sub_dok_id=167&sub=uchwala& query=id%3D21069%26typ%3Du, dostęp 18.12.2025
[38] Uchwała Nr XXXII/452/17 Sejmiku Województwa Małopolskiego Z dnia 23 stycznia 2017 roku w sprawie wprowadzenia na obszarze województwa małopolskiego ograniczeń i zakazów w zakresie eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw. https://edziennik.malopolska.uw.gov.pl/legalact/2017/787/, dostęp 18.12.2025
[39] Uchwała Nr XXXII/619/25 Rady Miasta Krakowa z dnia 12 czerwca 2025 r. w sprawie ustanowienia Strefy Czystego Transportu w Krakowie. Dz. Urz. Woj. 2025.3829. https://edziennik.malopolska.uw.gov.pl/legalact/2025/3829/, dostęp 18.12.2025
[40] Uchwała Nr XXXIV/571/15 Rady Miasta Krakowa z dnia 16 grudnia 2015 r. zmieniająca uchwałę Nr CXXI/1918/14 z dnia 5 listopada 2014 r. w sprawie przyjęcia Programu Ograniczania Niskiej Emisji dla Miasta Krakowa. https://www.bip.krakow.pl/?dok_id=167&sub_dok_id=167&sub=uchwala&query=id%3D21218%26typ%3Du, dostęp 18.12.2025
[41] Uchwała nr XXXIX/612/09 Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 21 grudnia 2009 r. w sprawie „Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego”. https://edziennik.malopolska.uw.gov.pl/legalact/2010/56/377/, dostęp 18.12.2025
[42] Uchwała Nr XXXV/527/17 Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 24 kwietnia 2017 r. w sprawie wprowadzenia na obszarze Gminy Miejskiej Kraków, w okresie od dnia 1 lipca 2017 roku do dnia 31 sierpnia 2019 roku, zakazów w zakresie eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw. https://bip.malopolska.pl/umwm,a,1316501,uchwala-nr-xxxv52717-sejmiku-wojewodztwa-malopolskiego-z-dnia-24-kwietnia-2017-r-w-sprawie-wprowadze.html, dostęp 18.12.2025
[43] Uchwała Nr XXXVII/640/16 Rady Miasta Krakowa z dnia 17 lutego 2016 r. w sprawie zmieniająca uchwałę Nr CXXI/1918/14 z dnia 5 listopada 2014 r. w sprawie przyjęcia Programu Ograniczania Niskiej Emisji dla Miasta Krakowa. https://www.bip.krakow.pl/?dok_ id=167&sub_dok_id=167&sub=uchwala&query=id%3D21289%26typ%3Du, dostęp 18.12.2025
[44] Urząd Statystyczny w Krakowie: Województwo małopolskie w liczbach 2024. Kraków 2024, str. 4. https://krakow.stat.gov.pl/publikacje-i-foldery/foldery/wojewodztwo-malopolskie-w-liczbach2024,3,15.html, dostęp 18.12.2025
[45] Ustawa z dnia 11 stycznia 2018 r. o elektromobilności i paliwach alternatywnych, Dz.U. 2018 poz. 317. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/ DocDetails.xsp? id=WDU20180000317, dostęp 18.12.2025
[46] Wilczyńska-Michalik W., Pietras B., Michalik M. 2016. „Smog w Krakowie – spojrzenie w przyszłość z perspektywy historycznej”. AURA (11): 3–8. DOI: 10.15199/2.2016.11.1
[47] Witryna www: https://gazetakrakowska.pl/cala-prawda-o-krakowiew-liczbach-z-miasta-korzysta-juz-13-mln-osob-jest-corazmniejstudentow/ar/c1–17393687, dostęp 18.12.2025
[48] Witryna www: https://pl.wikipedia.org/wiki/Miasta_w_Polsce, dostęp 18.12.2025
[49] Witryna www: https://smoglab.pl/prawo-antysmogowe-istniejealena-papierze-raport/, dostęp 18.12.2025
[50] Witryna www: https://www.bip.krakow.pl/?dok_id=183675 , dostęp 18.12.2025
[51] Witryna www: https://www.bip.krakow.pl/zalaczniki/dokumenty/n/442197, dostęp 18.12.2025
[52] Witryna www: https://www.britannica.com/science/smog, dostęp 18.12.2025
[53] Witryna www: https://www.krakow.pl/aktualnosci/281429,2163,komunikat,nowa_lokalizacja_stacji_komunikacyjnej_w_krakowie.html, dostęp 18.12.2025
[54] Witryna www: https://www.krakow.pl/klimat/297264,artykul,monitoringjakosci-powietrza-w-krakowie.html, dostęp 18.12.2025
[55] Witryna www: hhttps://ztp.krakow.pl/wszystkie-aktualnosci/sct/strefa-czystego-transportu-w-krakowie-2025-propozycjaprojektupo-zgloszonych-uwagach-i-opiniach-krakowian.html, dostęp 27.12.2025